Kısa cevap: Şüpheli alacak karşılığı, tahsili şüpheli hale gelen ticari alacaklar için VUK 323. maddeye göre ayrılır ve dönem kârından gider olarak düşülür. Karşılık iki durumda ayrılabilir: alacak dava ya da icra safhasındaysa veya protestoya ya da birden fazla yazılı talebe rağmen ödenmemiş, dava ve icraya değmeyecek kadar küçük bir alacaksa. 2026'da bu küçük alacak tutarı 25.000 TL'dir. Teminatlı alacaklarda karşılık yalnız teminatı aşan kısım için ayrılır; karşılık ayrılan alacak sonradan tahsil edilirse tahsil edildiği dönemde gelir yazılır.
Bu yazı, tahsil edilemeyen alacakları yıllarca bilançoda taşıyan şirketlerin muhasebe sorumluları ve "bu alacak için vergi avantajı kullanabilir miyiz?" sorusunu soran finans yöneticileri için hazırlandı.
Sahada en sık gördüğümüz tablo şu: müşteri ödemeyi bırakıyor, şirket aylarca hatırlatma telefonuyla oyalanıyor, icra takibi ancak ertesi yıl başlatılıyor. Bu gecikme hem tahsil şansını azaltıyor hem de karşılığın hangi yılda ayrılacağı konusunda gereksiz bir tartışma yaratıyor.
Şüpheli alacak nedir?
Vergi Usul Kanunu'nun (VUK) 323. maddesine göre ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve korunmasıyla ilgili olmak şartıyla aşağıdaki alacaklar şüpheli alacak sayılır:
| Şüpheli alacak türü | Koşul | Pratikte ne gerekir? |
|---|---|---|
| Dava veya icra safhasındaki alacaklar | Alacak için dava açılmış ya da icra takibi başlatılmış olmalı | Dava dilekçesi ya da icra takip talebi ve dosya numarası |
| Küçük alacaklar | Protestoya ya da bir defadan fazla yazılı talebe rağmen ödenmemiş ve dava ve icraya değmeyecek kadar küçük olmalı; 2026'da sınır 25.000 TL | Noter protestosu ya da tarihli, ispatlanabilir yazılı talepler |
Alacağın ticari faaliyetten doğması şarttır. Ortaklara verilen borçlar ya da faaliyetle ilgisi olmayan alacaklar için bu yolla karşılık ayrılamaz. Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatla karşılanmayan kısım için ayrılır.
Şüpheli alacak karşılığı ne zaman ayrılır?
Karşılık, alacağın şüpheli hale geldiği hesap döneminde ayrılmalıdır. Dava ya da icra yoluyla takip edilen bir alacakta bu, davanın açıldığı ya da icra takibinin başlatıldığı dönemdir. Karşılığın sonraki yıllara bırakılması durumunda vergi açısından kabul görmeme riski bulunduğu için, kapanış sırasında o yıl takibe alınan tüm alacakların gözden geçirilmesi gerekir.
Karşılık alacağın değerleme günündeki tutarı üzerinden ayrılır. Uygulamada karşılık, alacağın KDV dahil kayıtlı tutarı üzerinden hesaplanır. Bu hesap bilanço esasında defter tutan şirketlerin kapanış işlemlerinin bir parçasıdır; geçiş hadleri ve defter tutma esası için bilanço esası ve işletme esası yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek hesap ve muhasebe kaydı
Bir şirket 2026'da müşterisine 150.000,00 TL + %20 KDV tutarında mal satmış, toplam alacak 180.000,00 TL. Müşteri ödemeyince şirket Mart 2026'da icra takibi başlatıyor. Alacak için alınmış bir teminat yok. Ertesi yıl icra yoluyla alacağın 80.000,00 TL'si tahsil ediliyor.
| Adım | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| 1. Satış bedeli | — | 150.000,00 TL |
| 2. KDV (%20) | 150.000,00 × %20 | 30.000,00 TL |
| 3. Toplam alacak | 150.000,00 + 30.000,00 | 180.000,00 TL |
| 4. 2026'da ayrılan karşılık | Teminat yok, tamamı | 180.000,00 TL |
| 5. 2026 kurumlar vergisi etkisi (%25) | 180.000,00 × %25 | 45.000,00 TL |
| 6. 2027'de tahsil edilen ve gelir yazılan | — | 80.000,00 TL |
| 7. Takipte kalan karşılıklı alacak | 180.000,00 − 80.000,00 | 100.000,00 TL |
Tutarlar tam çıktığı için yuvarlama gerekmedi. Karşılığın vergi etkisi geçici vergi ve yıllık beyan dönemlerinde ortaya çıkar; takvim için kurumlar vergisi 2026 yazımıza bakabilirsiniz. Tek düzen hesap planına göre kayıtlar şu sırayla yapılır:
| İşlem | Borç | Alacak | Tutar |
|---|---|---|---|
| İcra takibi başlayınca alacağın sınıflanması | 128 Şüpheli Ticari Alacaklar | 120 Alıcılar | 180.000,00 TL |
| Dönem sonunda karşılık ayrılması | 654 Karşılık Giderleri | 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı | 180.000,00 TL |
| 2027'de kısmi tahsilat | 102 Bankalar | 128 Şüpheli Ticari Alacaklar | 80.000,00 TL |
| Tahsil edilen kısmın karşılığının kapatılması | 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı | 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar | 80.000,00 TL |
Teminatlı bir alacakta hesap değişir. Örneğin 300.000,00 TL'lik bir alacak için 100.000,00 TL'lik teminat alınmışsa, karşılık 300.000,00 − 100.000,00 = 200.000,00 TL üzerinden ayrılır.
Şüpheli alacak ile değersiz alacak farkı
Şüpheli alacak, tahsili belirsiz ama henüz imkânsız olmayan alacaktır; karşılık ayrılır ve takip sürer. Değersiz alacak ise VUK 322. maddeye göre kazai bir hükme ya da kanaat verici bir belgeye göre tahsiline artık imkân kalmayan alacaktır ve kayıtlı değeriyle doğrudan yok edilir. Karşılık ayrılmış bir alacak sonradan değersiz hale gelirse, karşılık hesabı ile alacak hesabı karşılıklı kapatılır.
Sık yapılan hatalar
- Takibi ertesi yıla bırakmak. Yıl sonu yaklaşırken başlatılmayan icra takibi, karşılığın o yılın kârından düşülmesini engeller ve tahsil şansını da azaltır.
- Küçük alacak sınırını yanlış yılın tutarıyla kontrol etmek. 2026'da sınır 25.000 TL'dir. Bu tutarı aşan bir alacak için karşılık ayırmak isteniyorsa dava ya da icra yoluna gidilmesi gerekir.
- Yazılı talebi ispatlayamamak. Küçük alacaklarda talebin birden fazla kez ve yazılı yapıldığı gösterilebilmelidir; telefon görüşmeleri yeterli değildir.
- Tahsilatı gelir yazmayı unutmak. Karşılık ayrılmış alacak tahsil edildiğinde 644 hesabına gelir kaydı yapılmazsa kâr eksik beyan edilmiş olur.
- Teminatı düşmeden karşılık ayırmak. İpotek, teminat mektubu ya da kefalet gibi teminatlarla karşılanan kısım için karşılık ayrılamaz.
Sık sorulan sorular
Şüpheli alacak karşılığı hangi şartlarda ayrılır?
Alacağın ticari faaliyetten doğması ve dava ya da icra safhasında olması gerekir. Dava ve icraya değmeyecek kadar küçük alacaklarda protesto ya da birden fazla yazılı talep yeterlidir; 2026'da bu tutar 25.000 TL'dir.
Şüpheli alacak karşılığı KDV dahil mi ayrılır?
Uygulamada karşılık, alacağın KDV dahil kayıtlı tutarı üzerinden ayrılır. Satış sırasında beyan edilen KDV, alacağın şüpheli hale gelmesiyle ayrıca düzeltilmez.
Karşılık ayrılan alacak tahsil edilirse ne olur?
Tahsil edilen tutar, tahsil edildiği dönemde 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabı aracılığıyla gelir yazılır ve vergilendirilir.
Geçen yıl takibe aldığım alacak için bu yıl karşılık ayırabilir miyim?
Karşılığın, alacağın şüpheli hale geldiği dönemde ayrılması esastır. Sonraki yıla bırakılan karşılığın vergi açısından kabul görmeme riski bulunduğundan durumu mali müşavirinizle değerlendirin.
Şüpheli alacak sorunlarının çoğu muhasebede değil, tahsilat takibinde başlıyor: vadesi geçen alacaklar zamanında görülmediğinde icra kararı gecikiyor ve karşılık doğru yılda ayrılamıyor. Ön muhasebe programımız cari hesapları ve vade bilgisini düzenli tutarak geciken alacakların erken fark edilmesini kolaylaştırır; İş Platformu ise satış, cari ve tahsilat bilgisini tek yerde birleştirir. Kendi verinizle nasıl çalıştığını görmek için ücretsiz demo talep edebilirsiniz.
Son güncelleme: 17 Ekim 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; şirketinize özel durumlarda mali müşavirinize ya da iş hukuku uzmanına danışın.

