EN Giriş Ön teşhis görüşmesi
Sürdürülebilirlik

Karbon ayak izi nedir, şirketler nasıl hesaplar?

Kurumsal karbon ayak izi nedir, hangi verilerle hesaplanır? Kapsam 1-2-3 ayrımı, emisyon faktörü seçimi ve elektrik için adım adım örnek hesap.

İsa Özinan 3 dakikalık okuma
Karbon ayak izi nedir, şirketler nasıl hesaplar?

Kısa cevap: Kurumsal karbon ayak izi, bir şirketin bir yıl içinde faaliyetleri nedeniyle atmosfere saldığı sera gazlarının ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e) cinsinden toplamıdır. Hesap basit bir çarpıma dayanır: faaliyet verisi (kWh elektrik, litre motorin) × emisyon faktörü. Emisyonlar GHG Protocol'e göre üç kapsamda toplanır: Kapsam 1 doğrudan, Kapsam 2 satın alınan enerji, Kapsam 3 değer zinciri.

Karbon ayak izi sorusu şirketlere artık sıkça müşteriden ya da bankadan geliyor. İlk kez hesaplayacak bir şirket için iyi haber şu: başlangıç verilerinin çoğu muhasebede zaten duruyor.

Aşağıda kavramı, yöntemi ve küçük bir üretim şirketi için örnek hesabı bulacaksınız.

Karbon ayak izi neyi ölçer?

Karbondioksit (CO₂) dışında metan (CH₄), diyazot monoksit (N₂O) ve soğutucu gazlar gibi florlu gazlar da sera etkisi yaratır. Bu gazlar küresel ısınma potansiyeli (GWP) ile CO₂ eşdeğerine çevrilir ve tek bir rakamda toplanır. Kurumsal ayak izi şirketin tamamını, ürün karbon ayak izi ise tek bir ürünün yaşam döngüsünü ölçer.

Kapsam 1, 2 ve 3

KapsamTanımÖrnek kaynaklar
Kapsam 1Şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan emisyonKazan, jeneratör, şirket araçları, soğutucu gaz kaçakları
Kapsam 2Satın alınan elektrik, ısı, buharŞebeke elektriği
Kapsam 3Değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlarSatın alınan malzemeler, nakliye, iş seyahati, ürünün kullanımı

Adım adım hesap

  1. Sınırı belirleyin: Hangi tesisler ve şirketler dahil? Genellikle finansal ya da operasyonel kontrol yaklaşımı seçilir.
  2. Faaliyet verisini toplayın: Elektrik (kWh), doğal gaz (kWh ya da Sm³), akaryakıt (litre), soğutucu gaz dolumu (kg).
  3. Emisyon faktörünü seçin: Elektrik için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın (ETKB) tüketim noktası faktörleri, yakıtlar için IPCC 2006 varsayılan değerleri yaygın kullanılır.
  4. Çarpın ve toplayın: Her kalem için faaliyet verisi × faktör.
  5. Belgeleyin: Hangi faktörü, hangi yıl, hangi kaynaktan kullandığınızı yazın; bir sonraki yıl aynı yöntemi uygulayın.

Örnek: Kapsam 2 elektrik hesabı

Dağıtım hattından beslenen bir fabrika yılda 600.000 kWh elektrik tüketiyor. ETKB'nin 2021 yılı için yayımladığı dağıtım hattından bağlı tüketim noktası faktörü 0,479 tCO₂e/MWh'tir.

AdımDeğer
Tüketim600.000 kWh = 600 MWh
Faktör0,479 tCO₂e/MWh
Kapsam 2 (konum bazlı)600 × 0,479 = 287,4 tCO₂e

Aynı yöntem doğal gaz ve akaryakıt için uygulanır; kalemler toplanınca şirketin Kapsam 1 ve 2 ayak izi ortaya çıkar.

Sık yapılan hatalar

  • Doğal gaz faturasındaki kWh değerini üst ısıl değer olduğunu hesaba katmadan alt ısıl değer bazlı faktörle çarpmak.
  • Her yıl farklı kaynaktan faktör kullanıp yıllar arasında karşılaştırmayı bozmak.
  • Şirket araçlarındaki yakıtı unutup yalnızca binaları saymak.
  • Soğutucu gaz dolumlarını hiç kaydetmemek.

Sık sorulan sorular

Karbon ayak izi hangi birimle ifade edilir?

Ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e). Farklı sera gazları küresel ısınma potansiyeline göre bu birime çevrilir.

Elektrik için hangi emisyon faktörü kullanılır?

Türkiye'de ETKB'nin yayımladığı tüketim noktası emisyon faktörleri yaygın kullanılır; 2021 için dağıtım hattından bağlı tüketimde 0,479 tCO₂e/MWh'tir.

Kapsam 3 hesaplamak zorunlu mu?

Zorunluluk raporlama çerçevesine bağlıdır. TSRS'de ilk iki yıllık dönemde Kapsam 3 açıklaması zorunlu değildir.

Hesap ne sıklıkla yapılmalı?

Yılda bir kez yapılır; büyük değişiklik (yeni tesis, satın alma) olduğunda temel yıl yeniden hesaplanabilir.

Karbon ayak izini ilk kez hesaplayan şirketlerde en sık gördüğümüz sorun, verinin dağınık olması ve her yıl sıfırdan toplanmasıdır. Karbon ayak izi hizmetimiz GHG Protocol ve ISO 14064-1 yöntemiyle envanteri kurar ve yıllık güncellemeyi kolaylaştıracak veri düzenini şirkette bırakır.

Son güncelleme: 12 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; şirketinize özel durumlarda bir uzmana danışın.

Kaynaklar

Sonraki adım

Bu konuyu şirketinize uygulayalım.

Yazıdaki yaklaşımı işletmenize özel hâle getirelim. Kısa formu doldurun, bir iş günü içinde size dönelim.

WhatsApp
PositiveSSL güvenli site