EN Giriş Ön teşhis görüşmesi
Finansal Yönetim

Çarpan yöntemi Türkiye de neden sık yanıltır?

Çarpan yöntemi Türkiye de neden sık yanıltır?

İsa Özinan 4 dakikalık okuma
Çarpan yöntemi Türkiye de neden sık yanıltır?

Kısa cevap: FAVÖK çarpanı yöntemi, şirketin faiz, vergi ve amortisman öncesi kârını benzer şirketlerin el değiştirdiği bir katsayıyla çarparak firma değerini bulur; net borç düşülünce ortaklara kalan değer çıkar. Hesap kolaydır ama Türkiye'de sık yanıltır: karşılaştırılabilir işlem verisi azdır, yurt dışı çarpanları farklı bir faiz ve risk ortamını yansıtır, enflasyon FAVÖK'ü şişirir ve FAVÖK çoğu zaman tek seferlik kalemlerden arındırılmadan kullanılır. Çarpan, tek başına değil, başka bir yöntemin sağlaması olarak kullanıldığında işe yarar.

Bir düğünde ya da sanayi sitesinde kahve içerken duyulan cümleyi hepimiz biliriz: "Bizim sektörde şirketler FAVÖK'ün şu katına gidiyor." Kimin söylediği, hangi şirketin hangi yıl satıldığı belli değildir ama rakam akılda kalır.

Sonra o rakam, patronun kendi şirketine biçtiği değerin temeli olur. Çarpan yönteminin cazibesi de tehlikesi de buradan geliyor: bir çarpma işlemi kadar basit görünüyor.

Çarpan yöntemi nasıl işler?

Mantık, emlakçının metrekare fiyatıyla ev değerlemesine benzer. Benzer şirketler FAVÖK'lerinin kaç katına el değiştirdiyse, sizin şirketinizin FAVÖK'ü o katsayıyla çarpılır. Çıkan rakam firma değeridir. Bundan net borç, yani finansal borçlar eksi nakit düşülür ve ortaklara kalan değer bulunur.

Metrekare fiyatı bile aynı sokakta, kata ve cepheye göre değişir. Şirketlerde bu fark çok daha büyüktür.

Aynı şirket, iki çarpan, iki ayrı değer

Aşağıdaki rakamlar gerçek bir şirkete ait değil; çarpan seçiminin sonucu nasıl değiştirdiğini göstermek için kurgulandı (milyon TL). 5 ve 7 katsayıları da kurgusal. Herhangi bir sektörün ya da piyasanın gerçek çarpanı olarak okunmamalı.

Kalem Çarpan A: 5 Çarpan B: 7
FAVÖK 40 40
Firma değeri (FAVÖK × çarpan) 200 280
Net borç −50 −50
Ortaklara kalan değer 150 230

Çarpandaki iki puanlık fark, ortaklara kalan değerde 80 milyon TL'lik, yani yarıdan fazla bir fark yaratıyor. Üstelik FAVÖK'ün içinde 4 milyon TL'lik tek seferlik bir kur geliri varsa ve bu ayıklanırsa, aynı 5 çarpanıyla ortaklara kalan değer 130 milyon TL'ye iniyor. Aynı şirket için 130 ile 230 arasında bir tablo, hangi varsayımın seçildiğine göre.

Türkiye'de neden daha sık yanıltır?

  • Karşılaştırılabilir işlem verisi az. Halka kapalı şirket satışlarının çoğunun fiyatı açıklanmaz. Duyulan çarpanlar çoğu zaman kulaktan dolmadır ve hangi koşullarda oluştuğu bilinmez.
  • Yurt dışı çarpanları başka bir ortamı yansıtır. Farklı faiz, kur riski ve büyüme beklentisiyle oluşmuş bir katsayı, Türkiye'deki bir KOBİ'ye doğrudan taşınamaz.
  • Borsa şirketi ile KOBİ aynı şey değil. Hissesi her gün alınıp satılabilen, kurumsal yapısı oturmuş bir şirketle patrona bağlı bir aile şirketinin riski farklıdır.
  • Enflasyon FAVÖK'ü şişirir. Geçen yılın FAVÖK'ü ile bugünün parası aynı değildir; hangi dönemin rakamının kullanıldığı sonucu değiştirir.
  • FAVÖK temizlenmemiştir. Kur farkı, tek seferlik gelirler, şirkete yazılmış kişisel giderler ayıklanmadan kullanılır.
  • Net borç eksik hesaplanır. Dövizli borçlar, ortaklara borçlar, ertelenmiş vergi ve SGK yükümlülükleri gözden kaçabilir.

Çarpan ne zaman işe yarar?

Çarpan yöntemi kötü bir yöntem değil. Yeter ki doğru yerde kullanılsın. En çok şu iki işte değerlidir: başka bir yöntemle bulunan değerin makul olup olmadığını sınamak ve alıcının masaya hangi mantıkla geleceğini önceden görmek.

Bu yüzden değerlemelerde çarpanı çoğu zaman indirgenmiş nakit akışı yöntemiyle birlikte kullanıyoruz. İkisi birbirine yakın çıkıyorsa güven artar. Uzak çıkıyorsa, aradaki farkın sebebini bulmak başlı başına bir bulgudur.

Nereden başlamalı?

Aklınızda bir çarpan varsa, önce kaynağını sorun: hangi şirket, hangi yıl, hangi koşullarda? Ardından kendi FAVÖK'ünüzü tek seferlik kalemlerden ve şirkete yazılmış kişisel giderlerden arındırın. Değerin neden tek rakam olmadığını şirketim kaç para eder yazımızda anlatmıştık.

Satış ya da ortaklık gibi sonucu ağır kararlarda değerleme danışmanlığımızla yöntemleri yan yana koyuyor, farkların sebebini sizinle birlikte konuşuyoruz.

Sık sorulan sorular

FAVÖK çarpanı mı, net kâr çarpanı mı?
FAVÖK çarpanı borç yapısından bağımsız olduğu için şirketleri karşılaştırmada daha sık kullanılır. Ama net borç düşülmeden ortaklara kalan değer bulunamaz.

Sektörümüzün çarpanını nereden öğrenebiliriz?
Kamuya açık işlem verisi sınırlı olduğu için kesin bir rakam bulmak zordur. Bulunan rakamın hangi koşullarda oluştuğu, rakamın kendisinden daha önemlidir.

Sonraki adım

Bu konuyu şirketinize uygulayalım.

Yazıdaki yaklaşımı işletmenize özel hâle getirelim. Kısa formu doldurun, bir iş günü içinde size dönelim.

WhatsApp
PositiveSSL güvenli site