Kısa cevap: Şirketinizin değeri tek bir rakam değil, bir aralıktır. Bu aralığı üç şey belirler: değerlemeyi ne için yaptırdığınız (satış, ortak alma, miras, kredi), şirketin gelecekte üreteceği nakit ve işin sizden bağımsız yürüyüp yürümediği. Ciroya bakıp "sektörde şu kadar kat ediyor" demek çoğu zaman yanıltır. Sağlıklı bir başlangıç için son üç yılın bilanço ve gelir tablosu, bir de değerlemenin amacını netleştirmek yeterlidir.
"Şirketim kaç para eder?" sorusunu bize soran patronlara ilk sorduğumuz şey hep aynı oluyor: Ne için soruyorsunuz?
Bu bir kaçamak değil. Aynı şirket, satmak için değerlendiğinde bir rakam, kardeşiyle hisse paylaşırken başka bir rakam, bankaya kredi dosyası hazırlarken yine başka bir rakam çıkarabilir. Üçü de doğru olabilir. Değerlemeye başlamadan önce bilinmesi gereken beş şeyi, sahada en çok karşılaştığımız yanılgılarla birlikte anlatalım.
1. Değer, amaçla değişir
Bir alıcı şirketinize kendi gözünden bakar: sizin şirketinizi kendi işine eklediğinde ne kazanacağını hesaplar. Bir ortak ise bugünkü payının karşılığını ister. Miras paylaşımında ailenin herkesin adil bulacağı bir rakama ihtiyacı vardır. Kredi veren banka ise en kötü senaryoda alacağını geri alıp alamayacağına bakar.
Bu yüzden değerleme raporunun ilk sayfasında amacın yazılı olması gerekir. Amacı belli olmayan bir rakam, masaya konduğu anda tartışma başlatır.
2. Tek bir rakam değil, bir aralık vardır
Ciddi bir değerleme; iyimser, olası ve temkinli senaryolarla bir değer bandı verir. "Şirketiniz şu kadar eder" diye tek bir rakam söyleyen biri, ya varsayımlarını size göstermiyordur ya da işin kolayına kaçıyordur.
Aralık aynı zamanda bir pazarlık alanıdır. Satış sürecinde alt sınırınızı bilmek, bir teklif geldiğinde aceleyle "evet" dememenizi sağlar.
3. Şirketin değerini ciro değil, nakit belirler
"Bizim sektörde şirketler cironun bir katı kadar satılıyor" cümlesini çok duyarız. Oysa ciro, alıcının cebine giren para değildir. Aynı ciroya sahip iki şirketten biri kârını tahsil edip kasasına koyuyorsa, diğeri kârını stokta ve vadesi uzamış alacaklarda tutuyorsa, bu iki şirketin değeri çok farklıdır.
Değerlemenin kalbinde şu soru vardır: Bu şirket önümüzdeki yıllarda sahibine ne kadar serbest nakit bırakacak? Kârlı görünüp nakitsiz kalan şirketlerin neden değer kaybettiğini finansal rasyolar yazımızda da anlatmıştık.
4. Şirketin içindeki patron, değeri düşürebilir
Aile şirketlerinde en sık karşılaştığımız iki durum var.
- Kişisel giderlerin şirkete yazılması. Araç, seyahat, bazen ev giderleri şirket üzerinden döner. Bu, kârı olduğundan düşük gösterir. Değerlemede bu kalemleri ayıklamak gerekir; ayıklanmış kâr çoğu zaman sahibinin sandığından daha iyidir.
- Her şeyin patrondan geçmesi. En büyük müşteri patronu tanıyorsa, tedarikçiyle pazarlığı yalnızca o yapıyorsa, alıcı bunu bir risk olarak görür. Patron ayrıldığında işin ne kadarının şirkette kalacağı, değerin doğrudan bir parçasıdır.
İyi haber şu: ikisi de düzeltilebilir. Satıştan önceki bir yıl, bu düzeltmeler için yeterli bir süredir.
5. Enflasyonda rakamlar olduğundan büyük görünür
Ciro geçen yıla göre iki kat arttıysa, şirket gerçekten büyüdü mü, yoksa fiyatlar mı arttı? Yüksek enflasyon döneminde nominal rakamlar insanı rahatlatır ama değerleme reel büyümeye bakar. Satılan adet, müşteri sayısı ve kâr marjı bu dönemde cirodan daha dürüst göstergelerdir.
Değerlemeyi yapan kişiye, rakamları hangi tarihin parasıyla hesapladığını mutlaka sorun.
Hangi yöntemler kullanılır?
| Yöntem | Neye bakar? | Ne zaman uygun? |
|---|---|---|
| İndirgenmiş nakit akışı | Şirketin gelecekte üreteceği nakdin bugünkü karşılığı | Düzenli nakit üreten, geleceği öngörülebilen şirketler |
| Çarpan (piyasa) yöntemi | Benzer şirketlerin hangi fiyatlarla el değiştirdiği | Karşılaştırılabilir işlem verisi olan sektörler |
| Net aktif değeri | Varlıklar eksi borçlar | Varlık ağırlıklı ya da faaliyeti küçülen şirketler |
Çoğu değerlemede birden fazla yöntem birlikte kullanılır ve sonuçlar karşılaştırılır. Yöntemler arasında büyük fark çıkıyorsa, bu kendi başına önemli bir bulgudur.
[Senin notun: Değerleme görüşmelerinde patronu en çok şaşırtan şey ne oluyor? 1–2 cümle.]
Nereden başlamalı?
İlk adım için büyük bir hazırlık gerekmez. Son üç yılın bilanço ve gelir tablosu, değerlemenin amacı ve işin kabaca nasıl yürüdüğünü anlatan kısa bir not yeterli.
Önce bir fikir edinmek isteyenler için dijital Şirket Değerlemesi birkaç gün içinde senaryolu bir değer aralığı çıkarır. Satış, ortaklık ya da miras gibi daha hassas süreçlerde ise değerleme danışmanlığımızla süreci baştan sona birlikte yürütürüz. Aile içinde hisse devri konuşuluyorsa hisse devri yazımız da işinize yarayacaktır.
Bizim için değerleme bir rakam verip çekilmek değil. O rakamın arkasındaki varsayımları sizinle tek tek konuşur, değeri artıracak adımları da birlikte planlarız.
Sık sorulan sorular
Şirket değerlemesi ne kadar sürer?
Veriler hazırsa dijital değerleme birkaç gün içinde tamamlanır. Satış ya da ortaklık için yapılan kapsamlı çalışmalar, şirketin büyüklüğüne göre birkaç hafta sürebilir.
Değerleme için hangi belgeler gerekir?
Son üç yılın bilanço ve gelir tablosu başlangıç için yeterlidir. Süreç ilerledikçe borç listesi, önemli sözleşmeler ve müşteri dağılımı gibi bilgiler istenir.
Değerleme raporundaki rakam, satış fiyatı mıdır?
Hayır. Rapor bir değer aralığı ve bu aralığın gerekçesini verir. Satış fiyatı, alıcıyla yapılan pazarlığın sonucunda ortaya çıkar; rapor bu pazarlıkta elinizi güçlendirir.
