Kısa cevap: Gelir vergisi aylık değil, yıl başından biriken kümülatif matrah üzerinden hesaplanır. 2026'da kümülatif matrah 190.000 TL'yi geçince oran %15'ten %20'ye, 400.000 TL'yi geçince %27'ye, 1.500.000 TL'yi geçince %35'e çıkar. Brüt maaş aynı kalsa da kesilen vergi artar ve net düşer. Örneğin brüt 150.000 TL alan bir çalışanın neti Ocak'ta 111.698,53 TL iken Aralık'ta 95.402,30 TL'dir; yeni yılın Ocak bordrosunda kümülatif sıfırlanır.
Yılın son çeyreğinde İK'ya en sık gelen soru şudur: "Zam almadım, kesinti de yok; maaşım neden azaldı?" Bordroda brüt, SGK primi ve damga vergisi aynıdır, değişen tek satır gelir vergisidir. Çalışan için bu bir sürpriz, işveren için ise önceden anlatılabilecek bir durumdur.
Bu yazıda dilim atlamanın mekanizmasını, brüt 150.000 TL maaşın 12 aylık bordrosunu ve yıl sonunda ödenen ikramiyenin neden beklenenden düşük nete dönüştüğünü gösteriyoruz.
Vergi dilimi atlayınca net maaş neden düşer?
Ücretin gelir vergisi matrahı, brütten SGK işçi payı (%14) ve işsizlik sigortası işçi payı (%1) düşülerek bulunur. Bordro programı her ay bu matrahı yıl başından gelen toplama ekler ve vergiyi bu toplamın düştüğü dilime göre hesaplar. 2026 ücret tarifesi şöyledir:
| Kümülatif matrah (2026, ücret) | Oran |
|---|---|
| 190.000 TL'ye kadar | %15 |
| 190.000 – 400.000 TL | %20 |
| 400.000 – 1.500.000 TL | %27 |
| 1.500.000 – 5.300.000 TL | %35 |
| 5.300.000 TL üzeri | %40 |
Dilim atlanan ayda yalnız sınırı aşan kısım üst orandan vergilenir; sonraki aylarda matrahın tamamı üst dilimdedir. Bu yüzden net genellikle iki adımda düşer: önce geçiş ayında biraz, sonraki ay biraz daha. Kademeli yapı nedeniyle dilim atlamak neti bir anda sert biçimde düşürmez; yalnız sınırı aşan kısım daha yüksek oranla vergilenir.
Örnek: brüt 150.000 TL maaşın 12 aylık bordrosu
Brüt 150.000 TL'de SGK işçi payı 21.000,00 TL, işsizlik işçi payı 1.500,00 TL, aylık gelir vergisi matrahı 127.500,00 TL'dir. Damga vergisi her ay 887,80 TL'dir (1.138,50 − 250,70 istisna).
| Ay | Kümülatif matrah | Hesaplanan GV | GV istisnası | Ödenecek GV | Net ücret |
|---|---|---|---|---|---|
| Ocak | 127.500,00 | 19.125,00 | 4.211,33 | 14.913,67 | 111.698,53 |
| Şubat | 255.000,00 | 22.375,00 | 4.211,33 | 18.163,67 | 108.448,53 |
| Mart | 382.500,00 | 25.500,00 | 4.211,33 | 21.288,67 | 105.323,53 |
| Nisan | 510.000,00 | 33.200,00 | 4.211,33 | 28.988,67 | 97.623,53 |
| Mayıs | 637.500,00 | 34.425,00 | 4.211,33 | 30.213,67 | 96.398,53 |
| Haziran | 765.000,00 | 34.425,00 | 4.211,33 | 30.213,67 | 96.398,53 |
| Temmuz | 892.500,00 | 34.425,00 | 4.537,75 | 29.887,25 | 96.724,95 |
| Ağustos | 1.020.000,00 | 34.425,00 | 5.615,10 | 28.809,90 | 97.802,30 |
| Eylül | 1.147.500,00 | 34.425,00 | 5.615,10 | 28.809,90 | 97.802,30 |
| Ekim | 1.275.000,00 | 34.425,00 | 5.615,10 | 28.809,90 | 97.802,30 |
| Kasım | 1.402.500,00 | 34.425,00 | 5.615,10 | 28.809,90 | 97.802,30 |
| Aralık | 1.530.000,00 | 36.825,00 | 5.615,10 | 31.209,90 | 95.402,30 |
- Şubat: kümülatif matrah 255.000 TL ile 190.000 TL'yi geçer. 62.500 TL %15, 65.000 TL %20 ile vergilenir; vergi 22.375 TL olur.
- Nisan: kümülatif 510.000 TL ile 400.000 TL'yi geçer; ayın vergisi 33.200 TL'ye çıkar.
- Temmuz – Ağustos: çalışanın vergisi değişmez ama asgari ücret istisnası önce 4.537,75 TL'ye, sonra 5.615,10 TL'ye çıktığı için net bir miktar yükselir.
- Aralık: kümülatif matrah 1.530.000 TL ile 1.500.000 TL'yi geçer. 97.500 TL %27, 30.000 TL %35 ile vergilenir; vergi 36.825 TL'ye çıkar ve net 95.402,30 TL'ye iner.
Yıl boyunca hesaplanan gelir vergisi 378.000 TL, istisnalar düşüldükten sonra ödenen vergi 320.118,77 TL'dir. Yıllık net toplam 1.199.227,63 TL'dir.
Yıl sonu ikramiyesi neden az görünür?
Aralık'ta ödenen ikramiye, prim ya da bonus o ayın matrahına eklenir ve çalışanın o andaki en yüksek dilim oranıyla vergilenir. Aynı çalışana Aralık'ta brüt 100.000 TL ikramiye ödendiğini düşünelim:
| Kalem | Tutar (TL) | Açıklama |
|---|---|---|
| Brüt ikramiye | 100.000,00 | Aralık bordrosuna eklenir |
| SGK + işsizlik işçi payı | 15.000,00 | Brüt toplam PEK üst sınırının (297.270,00 TL) altında |
| İkramiyenin matrahı | 85.000,00 | Kümülatif matrah 1.500.000 TL'nin üstünde |
| İkramiyeye düşen gelir vergisi | 29.750,00 | Tamamı %35 diliminde |
| İkramiyeye düşen damga vergisi | 759,00 | Binde 7,59, istisna zaten maaşta kullanıldı |
| İkramiyenin neti | 54.491,00 | Brütün yaklaşık %54'ü |
Aynı ikramiye Ocak'ta ödenseydi matrahı %15 ve %20 dilimlerinden vergilenecekti. Ancak ödemeyi Ocak'a kaydırmak geliri sonraki yılın kümülatifine taşır ve o yılın dilim geçişlerini öne çeker; zamanlama kararından önce iki yılın toplam etkisi hesaplanmalıdır.
Dilim atlama dönemlerinde dikkat edilmesi gerekenler
- Önceden bilgilendirme: Dilim geçişinin yaşanacağı ay bordro programından önceden görülebilir. Çalışana Ocak'ta kısa bir not iletmek, yıl ortasındaki soru trafiğini belirgin biçimde azaltır.
- Brüt ve net sözleşme ayrımı: Brüt ücretle anlaşılmışsa vergi artışı çalışanın netine yansır. Net ücret taahhüt edildiyse, dilim atlanan ayda brütün artırılması gerekir; bunun işveren maliyeti bütçeye baştan konmalıdır.
- Devreden matrah: Yıl içinde işe girenin önceki işverendeki kümülatif matrahı dikkate alınmazsa dilim geçişi gecikir ve yıl içinde daha az vergi kesilir. İşverenin önceki matrahı dikkate alması kanuni bir zorunluluk değildir; ancak bu durumda birden fazla işverenden ücret alan çalışan için yıllık beyan yükümlülüğü doğabilir ve fark beyannameyle ödenir.
- Tarife karışıklığı: %27 diliminin üst sınırı ücretlerde 1.500.000 TL'dir; ücret dışı gelirlerde geçerli 1.000.000 TL sınırı bordroda kullanılmaz.
Tarifenin ayrıntısını 2026 gelir vergisi dilimleri, aylık hesabın adımlarını brütten nete maaş hesaplama yazımızda bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Vergi dilimi atlayınca maaş ne kadar düşer?
Matrahın üst dilime giren kısmı kadar oran farkı uygulanır. Aylık matrahı 127.500 TL olan çalışanda %20'den %27'ye geçiş, aylık vergiyi 8.925 TL artırır.
Yılbaşında net maaş neden artar?
Kümülatif matrah her yılın Ocak bordrosunda sıfırlanır. Vergi yeniden %15 diliminden başladığı için aynı brütün neti Ocak'ta yükselir.
Dilim atlama nedeniyle düşen maaş işverenden istenebilir mi?
Ücret brüt üzerinden belirlenmişse vergi artışı çalışanın netine yansır. Net üzerinden anlaşılmışsa sözleşmenin içeriğine bakılır; şüpheli durumda iş hukuku uzmanına danışılmalıdır.
Aralık ikramiyesinden neden bu kadar vergi kesiliyor?
İkramiye o ayın matrahına eklenir ve çalışanın yıl sonundaki en yüksek dilim oranıyla vergilenir. Kümülatif matrahı 1.500.000 TL'yi aşan çalışanda bu oran %35'tir.
Sahada en sık gördüğümüz tablo, dilim geçişinin bordro günü fark edilmesi ve çalışana ancak itirazdan sonra açıklama yapılmasıdır. Dijital İK bordro modülü çalışanların matrah geçmişini ve aylık bordrolarını tek yerde tuttuğu için geçiş aylarını önceden görmeyi ve bütçelemeyi kolaylaştırır. Dijital İK sayfasından genel yapıya bakabilir, ücretsiz demo ile kendi senaryonuzu deneyebilirsiniz.
Son güncelleme: 17 Ekim 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; şirketinize özel durumlarda mali müşavirinize ya da iş hukuku uzmanına danışın.
