Kısa cevap: İyi bir görev tanımı, yapılan işlerin listesinden çok rolün neden var olduğunu ve hangi sonuçların sahibi olduğunu anlatır. İçinde şunlar bulunur: rolün tek cümlelik amacı, sahibi olduğu üç ila altı çıktı, karar yetkisinin sınırı, kimden girdi alıp kime çıktı verdiği ve başarının nasıl ölçüleceği. Yazmaya başlamadan önce şirkette tekrarlanan işler listelenir ve her işe tek bir sahip atanır. Tanımlar kişiye göre değil role göre yazıldığında çakışma biter.
Organizasyon şemasına bakınca her şey yerli yerindedir: kutular, çizgiler, unvanlar. Sonra bir müşteri şikâyeti gelir ve üç kişi aynı anda "ben hallediyorum" der. Bazen de tam tersi olur; kimse bir şey demez ve şikâyet bir hafta masada bekler.
Şema kimin kime bağlı olduğunu gösterir. İşi kimin bitireceğini göstermez. Sorumluluk çakışması da tam bu boşlukta yaşar.
Aynı işin üç kişide olduğu bir örnek
Aşağıdaki durum gerçek bir şirkete ait değil; sahada sık karşılaştığımız bir örüntüyü anlatmak için kurgulandı.
Bir makine parçası üreticisine yeni bir müşteriden teklif talebi geliyor. Satış temsilcisi, müşteriyle o konuştuğu için teklifin kendisinde olduğunu düşünüyor. Satış destek uzmanı, teklif şablonunu hep o doldurduğu için işin kendisinde olduğundan emin. Üretim planlama sorumlusu ise termini yalnızca kendisinin verebileceğini biliyor ve müşteriye doğrudan e-posta atıyor.
Müşteri aynı hafta içinde iki farklı teslim tarihi ve iki ayrı teklif dosyası alıyor. Üç kişinin görev tanımında da aynı cümle var: "teklif süreçlerine destek vermek." Kimse kötü niyetli davranmadı; tanım üç kişiye aynı işi vermişti.
Çözüm için kimsenin işine son verilmedi. Teklifin tek sahibi satış temsilcisi oldu. Satış destek belgeyi hazırlıyor, üretim planlama termini satış temsilcisine iki iş günü içinde bildiriyor, müşteriyle yalnızca teklifin sahibi yazışıyor. Üç tanım da bu cümlelerle yeniden yazıldı.
İyi bir rol tanımında neler olur?
- Amaç: Bu rol olmasaydı ne eksik kalırdı? Tek cümle.
- Sahibi olduğu çıktılar: Sonucundan sorumlu olduğu üç ila altı iş. "Destek vermek" gibi belirsiz fiiller yerine "teklifin müşteriye gönderilmesi" gibi bitmiş işler.
- Karar yetkisi: Hangi kararları kendi başına verir, hangilerinde öneri sunar?
- İlişkiler: Kimden girdi alır, kime çıktı verir, kime hesap verir?
- Başarı ölçüsü: İşin iyi yapıldığı neyle anlaşılır?
Karar yetkisi kısmı tek başına bir çalışmadır; bunu yetki devri matrisi yazımızda ayrıca anlattık.
Çakışmayı bulmak için yarım günlük bir çalışma
Masa başında tek tek görev tanımı yazmak yerine ilgili ekibi bir araya getirin:
- Her birim düzenli yaptığı işleri kartlara yazsın. Bir kart, bir iş.
- Kartlar süreç sırasına göre duvara dizilsin.
- Her kartın üstüne o işi yapan kişinin adı yerine rolü yazılsın.
- Üzerinde iki ya da daha fazla rol olan kartlar çakışmadır. Hiç rol yazılmamış kartlar ise sahipsiz işlerdir.
Sahipsiz işler çakışmalardan daha tehlikelidir, çünkü sessizdir. Kimse şikâyet etmez; ta ki iş bir gün hiç yapılmayana kadar.
Kişiye göre yazılan tanım kişiyle gider
Küçük şirketlerde görev tanımı çoğu zaman şöyle yazılır: "O pozisyondaki kişi ne yapıyorsa o." Kişi ayrıldığında tanım da onunla gider. Role göre yazılan tanım ise kişi değişse de kalır. Bir kişinin birden fazla rolü olabilir; önemli olan her rolün ayrı ayrı tanımlanmış olması.
Nereden başlamalı?
En çok şikâyet gelen süreçten başlayın. Genellikle teklif, sipariş, sevkiyat ya da tahsilat gibi birden fazla birimin el değiştirdiği bir süreçtir. Tek bir süreçte çakışmayı çözmek, ekibe yöntemin işe yaradığını gösterir. Organizasyonun tamamını birlikte ele almak isterseniz yönetim danışmanlığı sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Görev tanımı ile iş ilanı arasındaki fark ne?
İş ilanı adayı çekmek için yazılır ve aranan nitelikleri öne çıkarır. Görev tanımı ise işe girdikten sonra neyin sahibi olunduğunu anlatır. İkisinin birbiriyle tutarlı olması yeterli.
Bir kişi birden fazla rol üstlenebilir mi?
Küçük şirkette bu kaçınılmaz. Kişi aynı, roller ayrı tanımlanır. Şirket büyüdüğünde bir rolü yeni birine devretmek böylece kolaylaşır.
Görev tanımları ne sıklıkla güncellenmeli?
Yılda bir ya da bir süreç değiştiğinde. Güncellenmeyen tanım, bir süre sonra kimsenin açmadığı bir dosyaya dönüşür.

