Kısa cevap: İndirgenmiş nakit akışı (DCF) yöntemi, şirketin önümüzdeki yıllarda sahibine bırakacağı serbest nakdi tahmin eder ve her yılın nakdini bir iskonto oranıyla bugünün parasına çevirir. Tahmin döneminden sonrası için bir "devam değeri" eklenir. Bu toplam firma değerini verir; net borç düşülünce ortaklara kalan değer bulunur. Sonucu en çok iki varsayım belirler: nakit tahmini ve iskonto oranı. Bu yüzden DCF tek bir rakamla değil, senaryolarla okunur.
Bugün elinize geçecek 100 lira ile beş yıl sonra geçecek 100 lira aynı şey değil. Bunu her patron sezgiyle bilir; vadeli satışta vade farkı konuşmasının sebebi de budur.
DCF yöntemi bu sezginin şirkete uygulanmış hâli. Formüller göz korkutabilir ama mantık üç adımdan ibaret. Kurgusal bir salça üreticisi üzerinden birlikte hesaplayalım.
1. Adım: Serbest nakit akışını tahmin etmek
Serbest nakit, şirketin faaliyetinden elde ettiği nakitten, işi sürdürmek için yapması gereken harcamalar düşüldükten sonra kalan paradır. Kabaca şöyle hesaplanır:
- Vergi sonrası faaliyet kârı, artı amortisman
- Eksi makine, bina gibi yatırım harcamaları
- Eksi işletme sermayesindeki artış (büyüdükçe stoka ve alacağa bağlanan para)
Örnek şirketimizde ilk yıl faaliyetten 30 milyon TL nakit geliyor, 8 milyon TL yatırım yapılıyor, işletme sermayesine 4 milyon TL daha bağlanıyor. Geriye 18 milyon TL serbest nakit kalıyor. Aynı hesabı beş yıl için yapıyoruz.
Sahada en sık gördüğümüz hata burada: tahmini kârdan yapıp yatırımı ve işletme sermayesini unutmak. Büyüyen bir şirkette bu ikisi kârın önemli bir kısmını yutabilir.
2. Adım: Her yılın nakdini bugüne indirmek
Aşağıdaki rakamlar gerçek bir şirkete ait değil; yöntemin nasıl işlediğini göstermek için kurgulandı (milyon TL, bugünün fiyatlarıyla). Yüzde 15'lik iskonto oranı da kurgusaldır. Piyasa için bir öneri ya da "doğru oran" değildir; yalnızca hesabın mantığını göstermek için seçildi.
| Yıl | Serbest nakit akışı | İskonto katsayısı (%15) | Bugünkü değeri |
|---|---|---|---|
| 1 | 18 | 0,870 | 15,7 |
| 2 | 20 | 0,756 | 15,1 |
| 3 | 21 | 0,658 | 13,8 |
| 4 | 22 | 0,572 | 12,6 |
| 5 | 24 | 0,497 | 11,9 |
| Toplam | 69,1 |
İskonto katsayısı, 1'in (1 + 0,15) üssü yıl sayısına bölünmesiyle bulunur. Beşinci yılın 24 milyon TL'si, bugünün parasıyla 11,9 milyon TL ediyor.
3. Adım: Beşinci yıldan sonrasını eklemek
Şirket beşinci yılın sonunda kapanmayacak. Sonraki yılların değeri "devam değeri" ile hesaplanır. Örnekte nakdin sonrasında yılda yüzde 2 büyüyeceğini varsaydık; bu oran da kurgusal.
- Devam değeri: 24 × 1,02 ÷ (0,15 − 0,02) = 188,3 milyon TL
- Bugünkü değeri: 188,3 × 0,497 = 93,6 milyon TL
- Firma değeri: 69,1 + 93,6 = 162,7 milyon TL
- Net borç 30 milyon TL ise ortaklara kalan değer: 132,7 milyon TL
Dikkat çeken bir ayrıntı var: değerin yarıdan fazlası beşinci yıldan sonrasından geliyor. Bu yüzden devam değerinin varsayımları, raporda en dikkatli okunması gereken yerdir.
Tek rakam yerine senaryo
İskonto oranını iki puan aşağı ya da yukarı oynattığımızda ortaklara kalan değer yaklaşık 110 ile 164 milyon TL arasında gidip geliyor. Aynı şirket, aynı nakit tahmini; yalnızca bir varsayım değişti.
Bu oynaklık, yöntemin varsayımlarını saklamadığını gösterir. Gerçek bir değerlemede iskonto oranı şirketin riskine, faiz ortamına ve borç yapısına göre ayrıca hesaplanır ve gerekçesi rapora yazılır. Nakit tahmini de iyimser, olası ve temkinli senaryolarla kurulur. Değerin neden tek rakam değil bir aralık olduğunu şirketim kaç para eder yazımızda anlatmıştık.
[Senin notun: Bir değerleme görüşmesinde iskonto oranı ya da devam değeri konuşulurken patronun tepkisi ne oldu? 1–2 cümle, isim vermeden.]
Nereden başlamalı?
DCF'nin kalitesi, girilen nakit tahmininin kalitesi kadardır. Önce son üç yılın gerçekleşen nakit akışını çıkarmak, tahminleri gerçeğe bağlamanın en iyi yolu. Haftalık nakit takibi yapan şirketler bu işte bir adım öndedir; 13 haftalık nakit akış tablosu iyi bir başlangıç.
Hesabı kendiniz denemek isterseniz Şirket Değerleme Excel aracımız bu adımlarla kuruldu. Satış, ortaklık ya da miras gibi sonuçları ağır süreçlerde ise değerleme danışmanlığımızla varsayımları sizinle tek tek kuruyor, gerekçelerini birlikte yazıyoruz.
Sık sorulan sorular
DCF küçük bir şirket için de uygun mu?
Nakit üreten ve geleceği kabaca öngörülebilen her şirket için uygundur. Küçük şirkette tahminler daha oynak olduğu için senaryolar daha da önemli hâle gelir.
İskonto oranı nasıl belirlenir?
Şirketin ve sektörün riskine, faiz ortamına ve şirketin borç ile özkaynak yapısına göre hesaplanır. Rakamlar enflasyonlu paraysa oran da öyle olmalı, bugünün fiyatlarıyla kurulduysa oran da buna uygun seçilmelidir.
DCF ile çarpan yöntemi farklı sonuç verirse hangisine inanmalı?
İkisini de sorgulamak gerekir. Büyük fark çoğu zaman bir varsayımın gözden kaçtığını gösterir; bu fark kendi başına değerli bir bulgudur.
