Kısa cevap: Haftalık 45 saati aşan her çalışma saati fazla çalışmadır ve saatlik ücretin %50 fazlasıyla ödenir. Uygulamada saatlik ücret, aylık brüt ücretin 225'e (30 gün × 7,5 saat) bölünmesiyle bulunur. Brüt 45.000 TL alan çalışanın saatlik ücreti 200 TL, fazla mesai saat ücreti 300 TL'dir; 12 saatlik fazla mesai 3.600 TL brüt eder. Yıllık fazla çalışma 270 saati aşamaz ve çalışanın yazılı onayı gerekir.
Fazla mesai hesabı, bordrodaki en "rutin" görünen ama denetimde en çok sorun çıkaran kalemlerdendir. Sorun çoğu zaman oranda değil, kaydın kendisindedir: hangi gün kaç saat çalışıldığı belgelenmemişse, hesap ne kadar doğru olursa olsun uyuşmazlıkta zayıf kalır.
Bu yazıda fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma farkını, saatlik ücretin bulunmasını, bir örneğin bordroya etkisini ve yasal sınırları anlatıyoruz.
Fazla çalışma ile fazla sürelerle çalışma arasındaki fark
4857 sayılı İş Kanunu md.41, haftalık çalışma süresini aşan çalışmayı iki ayrı başlıkta ele alır. Haftalık azami çalışma süresi 45 saattir; iş sözleşmesinde daha kısa bir süre (örneğin 40 saat) kararlaştırılmışsa, bu süre ile 45 saat arasındaki çalışma "fazla sürelerle çalışma" sayılır.
| Tür | Hangi saatler | Ücret zammı | Serbest zaman karşılığı (her saat için) |
|---|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma | %50 | 1 saat 30 dakika |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki haftalık süre ile 45 saat arası | %25 | 1 saat 15 dakika |
Çalışan isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. Serbest zamanın kullandırılacağı süre yönetmelikte düzenlenmiştir; güncel kuralı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatından kontrol etmenizi öneriyoruz.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
- Haftalık çalışma süresini kayıtlardan çıkarın. Giriş-çıkış kayıtları, puantaj ve ara dinlenmeler birlikte değerlendirilir. Ara dinlenmeler çalışma süresinden sayılmaz.
- Fazla saati belirleyin. Haftalık 45 saati aşan kısım fazla çalışmadır. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde hesap, denkleştirme dönemi sonunda ortalamaya göre yapılır.
- Saatlik brüt ücreti bulun. Aylık ücretli çalışanda uygulamadaki yaygın yöntem, aylık brüt ücreti 225'e bölmektir: haftalık 45 saat altı iş gününe bölündüğünde günlük 7,5 saat, 30 günle çarpıldığında 225 saat eder.
- Zamlı saat ücretini hesaplayın. Saatlik ücret 1,5 ile (fazla sürelerle çalışmada 1,25 ile) çarpılır.
- Saat sayısıyla çarpın ve bordroya ekleyin. Fazla mesai ücreti o ayın brüt ücretine eklenir; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi bu toplam üzerinden hesaplanır.
Örnek: brüt 45.000 TL maaşta 12 saat fazla mesai
Çalışan Ocak 2026'da haftalık 45 saati toplam 12 saat aşmış olsun. Aylık brüt ücreti 45.000 TL'dir; işyeri imalat dışı sektördedir.
| Adım | Tutar (TL) | Nasıl bulundu |
|---|---|---|
| Saatlik brüt ücret | 200,00 | 45.000 / 225 |
| Fazla mesai saat ücreti (%50 zamlı) | 300,00 | 200 × 1,5 |
| 12 saatlik fazla mesai ücreti | 3.600,00 | 300 × 12 |
| Fazla sürelerle çalışma saat ücreti (karşılaştırma için) | 250,00 | 200 × 1,25 |
Fazla mesainin Ocak bordrosuna etkisi aşağıdadır. Hesap 2026 parametreleriyle yapılmıştır: SGK işçi payı %14, işsizlik işçi payı %1, gelir vergisi %15 dilimi, Ocak–Haziran asgari ücret gelir vergisi istisnası 4.211,33 TL, damga vergisi binde 7,59 (asgari ücreti aşan kısma).
| Kalem | Fazla mesaisiz | 12 saat fazla mesaili | Fark |
|---|---|---|---|
| Brüt ücret | 45.000,00 | 48.600,00 | 3.600,00 |
| SGK işçi payı | 6.300,00 | 6.804,00 | 504,00 |
| İşsizlik işçi payı | 450,00 | 486,00 | 36,00 |
| Ödenecek gelir vergisi | 1.526,17 | 1.985,17 | 459,00 |
| Ödenecek damga vergisi | 90,85 | 118,18 | 27,33 |
| Net ücret | 36.632,98 | 39.206,65 | 2.573,67 |
| İşveren maliyeti (2 puan indirimli) | 54.787,50 | 59.170,50 | 4.383,00 |
Çalışanın eline 3.600 TL'lik fazla mesainin 2.573,67 TL'si geçer; işverenin maliyeti ise 4.383,00 TL artar. Kalemler kuruşa yuvarlanmıştır. Fazla mesai kümülatif vergi matrahını da büyüttüğü için çalışanı daha erken bir ayda üst dilime taşır; brüt ücretin nete dönüşü için brütten nete maaş hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Fazla mesai sınırları: 270 saat, günlük 11 saat ve yazılı onay
- Yıllık sınır: Bir çalışana yılda en fazla 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir. Bu, ayda ortalama 22,5 saate denk gelir; yoğun dönemlerde birkaç ayda dolabilir.
- Günlük sınır: Fazla çalışma dahil günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz.
- Denkleştirme: Haftalık 45 saat, tarafların anlaşmasıyla haftanın günlerine farklı dağıtılabilir. Denkleştirme süresi 2 aydır, toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar çıkarılabilir. Bu dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmayan çalışma fazla çalışma sayılmaz.
- Yazılı onay: Fazla çalışma için çalışanın yazılı onayı gerekir. Onayın her yıl yenilenmesi zorunluluğu 2017'de kaldırıldı; çalışan onayını 30 gün önceden yazılı bildirimle geri alabilir. Zorunlu nedenler ve olağanüstü hallerde onay aranmaz.
Fazla çalışma hükümlerine aykırılık idari para cezası gerektirir ve ceza çalışan başına uygulanır. Tutar her yıl yeniden belirlendiği için güncel değeri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı duyurularından kontrol etmenizi öneriyoruz.
Sık yapılan hatalar
- Günlük fazlayı fazla mesai saymak. Bir gün 10 saat çalışan ama haftalık toplamı 45 saati aşmayan çalışanın o günkü fazlası, kural olarak fazla çalışma değildir.
- Ara dinlenmeyi süreye katmak. Yemek molası gibi ara dinlenmeler çalışma süresinden düşülür.
- Fazla mesaiyi "maaşa dahil" saymak. Sözleşmede fazla mesainin ücrete dahil olduğu yazsa bile yıllık 270 saat ile sınırlı kabul edilir; bunu aşan saatler ayrıca ödenir.
- Kayıt tutmamak. Puantaj ve imzalı fazla mesai çizelgesi yoksa, uyuşmazlıkta tanık beyanı belirleyici olur.
- Onayı tek seferlik formla geçiştirmek. Onay belgesi özlük dosyasında saklanmalı, geri alma bildirimi gelirse planlama hemen güncellenmelidir.
Sık sorulan sorular
Fazla mesai saat ücreti nasıl hesaplanır?
Aylık brüt ücret 225'e bölünerek saatlik ücret bulunur ve 1,5 ile çarpılır. Brüt 45.000 TL alan çalışanda fazla mesai saat ücreti 300 TL'dir.
Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
270 saat. Bu sınır çalışan bazındadır ve onay alınmış olsa bile aşılamaz.
Fazla mesai ücretinden vergi kesilir mi?
Evet. Fazla mesai ücreti o ayın brüt ücretine eklenir; SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi toplam tutar üzerinden hesaplanır.
Fazla mesai yerine izin verilebilir mi?
Çalışan isterse, her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, her fazla sürelerle çalışma saati için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir.
Fazla mesaiyi ay sonunda yöneticiden gelen listeyle bordroya aktaran şirketlerde en sık gördüğümüz sorun, giriş-çıkış kaydı ile ödenen saatin birbirini tutmaması ve yıllık 270 saatin aşıldığının fark edilmemesidir. Dijital İK'nın PDKS modülü giriş-çıkış kayıtlarını ve fazla çalışma saatlerini tek yerde tutarak bordroya giden saatin kaynağını görünür kılar. Kendi vardiya düzeninizle nasıl çalıştığını ücretsiz demoda görebilirsiniz.
Son güncelleme: 17 Ekim 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; şirketinize özel durumlarda mali müşavirinize ya da iş hukuku uzmanına danışın.
